دهانه اصلي معمولاً در وسط گل فشان واقع شده و كاسه‌اي يا تيغه اي شكل است و دهانه‌هاي جانبي، ثابت و دائمي نيستند. گاهي گل فشان ها فاقد انفجار بوده و برخي دائمي نبوده و به صورت دوره‌اي و چشمه‌هاي نبض‌دار فعاليت دارند و از اين حيث به آتش‌فشان ها شباهت داشته كه به مراتب كوچك تر از آن ها هستند و خطر چنداني ندارند. گل فشان ها هم در خشكي ها و هم در اقيانوس ها ديده مي شوند. اين ساخت ها با ذخاير هيدروكربني، مناطق تكتونيكي در حال فرورانش و نيز كمربندهاي كوهزايي در ارتباط بوده در موارد خيلي نادر با آتشفشان ها مرتبط مي شوند. خوشبختانه بيشتر گل فشان ها در کف درياها وجود دارند و تاثيرات آن ها به مراتب کمتر است.
   در فرهنگ بزرگ گيتاشناسي گل فشان به اين صورت تعريف شده است: گل و آب گرمي که از دهانه آتشفشان به خارج پرتاب گشته و مخروط هاي موقتي کوچکي را پديد مي آورد و گاهي اوقات گازهاي طبيعي توأم با رسوبات نفتي نيز با مواد مزبور همراه هستند.
   نه تنها در اين فرهنگ جغرافيايي تشکيل و حضور گل فشان در ارتباط با فعاليت آتشفشان ها مطرح شده و تشکيل آن را به آتشفشان ها نسبت داده شده است بلکه در فرهنگ هاي جغرافيايي ديگر نيز بر ارتباط گل فشان ها با پديده آتشفشان ها اشاره شده و تشکيل گل فشان ها را مرتبط با فعاليت هاي آتشفشاني مي دانند .حفره اي مخروطي به شکل يک دهانه کوچک که از آن گل و گاز خارج مي شود و در مناطق آتشفشاني بيشتر ديده مي شود مثل زلاند نو و جزيره سيسيل در ايتاليا.گل فشان در بلوچستان جنوبي نيز ديده مي شود. در مناطق غير آتشفشاني نيز از اين گل فشان ها اتفاق افتاده است.

 

 

 در فرهنگ ديگري آمده است: در اثر حرکت توده هاي مذاب از داخل زمين توده هاي گل نيز به خارج پرتاب مي شود که همراه آن آب داغ نيز مي باشد .به عبارت ديگر بيرون ريختن مواد مذاب دروني و گازهاي طبيعي همراه با رسوبات گلي است که در نواحي نفت خيز به وفور ديده مي شود و تپه هاي کوچک مخروطي شکل از اين گل ها در باکوي آذربايجان ديده شده است.
   فوارة گل فشان فواره آب، بخار و گل مي‌باشد كه به وسيله گازهاي ولكانيك به سطح زمين رانده مي‌شوند و در زمان انفجار گل فشان از دهانه جرياني از گل و گاز به بيرون پرتاب مي‌شود. همين پديده مي تواند به وسيله گازهاي نفتي در حال فرار صورت گيرد. گاهي نيز به توده‌هاي مخروطي گلي اطلاق شده است كه بيرون زدگي آن ها حاصل آب گيري لايه‌هاي رسي باشد. گل فشان ها بي‌شباهت به گنبدهاي نمكي نيستند و گاهي همراه آن ها ديده مي‌شوند و شايد بتوان آن ها را گنبدهاي رسي ناميد. نحوه عملكرد بدين صورت است كه لايه‌هاي رسي به وسيله آب و گاز شارژ شده و ايجاد يك تنش عمودي از پايين به بالا مي‌كند. اين تنش زماني كه بتواند به فشار ليتوساتيك غلبه كند در طبقات بالايي ايجاد كمانش، و اگر فشار زياد باشد آن ها را بريده وگاهي با صداي انفجارگونه به سطح زمين مي‌رسند و ايجاد مخروط گل فشان را مي‌نمايند. معمولاً اين پديده بيشتر در مناطقي اتفاق مي‌افتد كه طبقات هنوز تحت تراكم قرار داشته و رديف‌هاي ضخيم و ضعيف رسوبات تخريبي ترشياري وجود دارد. در رسوبات توربيدايتي به علت ته نشست سريع مواد و خروج بعدي آب از لابه لاي ذرات باعث تشكيل آتش فشان گلي در سطح رسوبات مي شود. فوران گل در بعضي موارد بسيار آرام است ولي در پاره‌اي حالات، خروج مواد به صورت فوران شديد است و مقدار زيادي لجن به هوا پرتاب مي‌شود. در حالي که لجن هاي خارج شده خيلي سيال باشند، مخروط تشکيل نمي‌شود و اين مواد به سهولت پخش مي‌شوند.
   زمين شناسان در مورد زايش يك گل فشان (لحظه تولد آن در اعماق زمين) چندان متفق‌القول نيستند. برخي آن را پيامد روندهاي خاص زمين‌شناسي مي‌دانند و عده‌اي آن را به عوامل ديگري نظير وقوع زمين لزره و تغييرات فشار لايه‌هاي مرتبط مي‌دانند اما همگي آن ها در يك نكته اتفاق نظر دارند كه عامل اصل بالا آورنده گل فشان به سطح زمين گازهاي موجود در تله‌هاي نفتي اعماق زمين هستند و نيز اين نكته كه گل فشان ها در مناطق داراي رسوبات جوان (جوان درمقياس زمين‌شناسي يعني حدود20-10 ميليون سال) و در نقاط ضعيف "مثلاً امتداد گسل‌ها" به وجود آمده و به سطح زمين مي‌رسند. گل فشان، مخروطي در سطوح زمين يا كف دريا ايجاد مي‌كنند. گاهي مي‌توان قطعات سنگي با قطر 1 تا 2 متر را در مواد پرتابي يافت. دودكش لوله باريك و يا نسبتاً‌ عريض گل فشان به سمت پايين شبيه قيف برگشته است كه از حوضچه پايين (درون زمين) تغذيه مي‌كند. حوضچه گل فشان دره‌اي حاوي گل فشان هاي متعدد مي‌باشد. زماني كه سه بخش سازنده گل فشان آب، گاز و نفت شروع به تراكم نمايد، به علت تحرك بيشتر گاز و آب خيلي سريع به هسته گسل هجوم مي‌آورد. آب سنگ هاي هسته چين را نرم كرده و بر اثر نفوذ گاز آب به سمت بالا حركت كرده و از قسمت بالايي ساختمان هاي دياپيري به صورت چشمه‌هاي گاز خارج مي‌شود. اگر هم گاز زياد باشد امكان خارج شدن، به بيرون نداشته و در هسته به مقادير زيادي تراكم مي‌يابد به همين علت فشار حاصل در هسته چين به مقدار خيلي زياد بالا مي‌رود. بر اثر انفجار گاز نيروي كششي حاصل مي‌شود. فوران قوي باعث خروج مواد به سمت بيرون شده و قطعه سنگ هاي هسته و بخش هاي مجاور در اثر انفجار به بيرون مي‌ريزد. در اغلب گل فشان ها انفجار با به وجود آمدن شعله گاز تا ارتفاع 300 متر و يا بيشتر همراه بوده و با زبانه‌هاي گل همراه هستند.
   گازهاي متصاعد در گل فشان ها اختلافي با ذخاير نفتي همراهشان نداشته و شامل متان CH4 (بين 85 تا 89 درصد)، دي اکسيد کربن CO2 (حداكثر تا 10 درصد) و CON2 مي باشد. مايعات همراه گل بيشتر آب و گاه شامل مواد اسيدي، آب شور و يا سيالات هيدروكربني است.
   گل فشان ها بر خلاف گفته بعضي از راهنمايان تورهاي طبيعت در ايران كه فقط در ايران ديده مي شوند، در كشورهاي ديگر مانند جنوب شرق اكراين، سيسيل در ايتاليا، آذربايجان، اطراف درياي سياه، پاكستان، منطقه ژينگ جيان در چين، اندونزي، هندوستان، آمريكا، ونزوئلا و منطقه آمريكاي مركزي وجود دارد.