دوره ژوراسيك- در دوره ژوراسيك حركات قاره اي و حركات نمكي باعث بالا آمدن منطقه فارس را بوجود آورده است و در دوره ژوراسيك ضخامت كمتري در ناحيه خليج فارس رسوب نموده است ولي در مناطق كويت، بيطرف و شمال عربستان در اثر پايين رفتگي بيشترين ضخامت حدود 4000 پا رسوبات ژوراسيك ديده مي شود .
  
   دوره كرتاسه- در اين دوره در اثر حركات قاره اي و حركات نمكي ناحيه دالان، بوشهر، كنگان بحرين، قطر و قوار بالا آمده و كمترين ضخامت دوره كرتاسه در اين نواحي ديده ميشود و بر عكس در نواحي سروستان، شيراز، دزفول و لرستان و ناحيه هرمز و عمان در قسمت جنوب شرقي خليج فارس پاييم رفتگي پيدا نموده و ضخامت حداكثر كرتاسه بيش از 8000 پا رسوب نموده است (Fig 6) اولين بالازدگي كوههاي گنبد نمكي در كرتاسه ظاهر شده و از دانه هاي سازند هرمز در سنگهاي كرتاسه ديده شده است.
   دوران سوم- در دوران سنوزوئيك برعكس دوره كرتاسه نواحي دالان، بوشهر، كنگان پايين رفته و رسوبات دوران سوم بيش از 12000 پا ضخامت در اين نواحي رسوب كرده است. در قسمت جنوبي خليج فارس (عربستان، قطر و بحرين) و در شمال خليج فارس نواحي شيراز و سروستان، دزفول و لرستان ضخامت كمتري در دوران سوم رسوب نموده است .
   بطور كلي در تمام دوره ها از پرمين تا اوايل ميوسن درياي كم عمق در تمام منطقه خليج فارس وجود داشته و در اواسط ميوسن دريا پسروي نموده و كم كم رسوبات تبخيري نمك و گچ سازند گچساران و سپس رسوبات دريايي كم عمق و قاره اي آغاجاري رسوب نموده اند.
   سنگ مادر مخازن سنگ مادر ميدان هاي گازي پرمين كه از جمله بزرگترين ميدان هاي گازي روي زمين هستند احتمالاً از شيل سيلورين و سنگ هاي آهكي و دولوميتي پرمين بوده و از قسمت عميق حوزه در اثر و حرارت زياد مواد آلي موجود در رسوبات تبديل به گاز شده و بطرف طاقديسهاي بالشي كه در قسمت بالا آمده پلاتفرم فارس يعني ميدان هاي قطر- پارس- كنگان- نار و بحرين مهاجرت جانبي و اوليه نموده است.
   سنگ مادر مخازن ژوراسيك- سنگ مادر آهكي ژوراسيك را بايستي عميق حوزه رسوبي در طرف شمال خليج فارس و در قسمتهاي شيلي كه از ناحيه مسجد سليمان شروع و بطرف شمال غربي ادامه جستجو نمود مثل شيل سازند سارگلو در مسجد سليمان و امام حسن .

سنگ مادرمخازن كرتاسه- سنگ ماسه سازند بورگان و زبير به ترتيب بطرف شرق و شمال شرقي به شيل گژدمي و گدوان تبديل ميگردند كه از بهترين سنگ مادرها ميباشد و پس از تشكيل طاقديس هاي بالشي در اثر حركات نمكي و مهاجرت اوليه نفت و گاز انجام گرفته و قبل از عمل دياژنز خلل و فرج داخل سنگ ماسه سيمان نشده از نفت و گاز پر و اشباع گرديده است بطوريكه وقتي نفت از داخل سنگ ماسه بورگان خارج ميشود ماسه شروع به ريزش مينمايد.
   سنگ مادر مخازن اوليگو ميوسن- سنگ مادر سنگ مخزن آسماري سازنده هاي مارني و شيلي پابده و گورپي ميباشد كه در زير سنگ آهك آسماري قرار دارند و پس از كوهزايي آلپن و بوجود آمدن طاقديس هاي بزرگ دامنه جبال زاگرس نقت و گاز تشكيل شده در سنگ مادر پابده و گوربي بطرف سنگ مخزن آهك آسماري مهاجرت ثانوي نموده و ميدان هاي بزرگ نفتي ايران را به وجود آورده است.
   سنگ پوشش- وجود سنگ پوشش انيدريتي در روي سنگ مخزن هاي پرمين ژوراسيك و آسماري بهترين سنگ پوشش را بر روي اين مخازن بوجود آورده است 10 ولي سنگ پوشش سنگ ماسه بورگان شيل هاي روي آن ميباشد كه باز هم توانسته نفت و گاز جمع شده در آن را حفظ نمايد و يكي از بزرگترين مخازن روي زمين را بوجود آورد.
   اهميت حركات نمكي و مهاجرت اوليه در تجمع نفت و گاز ايجاد ميدان هاي عظيم نفت و گاز بزرگ ناوديس خليج فارس- بدلايل زير بزرگترين ذخيره نفتي و گازي دنيا در حوزه رسوبي خليج فارس متمركز شده است.
   1- رسوبات مداوم دريايي بيش از 25000 پا در اين حوزه رسوبي باعث تشكيل و مهاجرت هيدروكربورها از دوره پرمين تاميوسن گرديده است.
   2- تناوب سنگهاي مناسب سنگ مادر و سنگ مخزن عالي و همچنين سنگ پوشش مناسب در دوره هاي مختلف زمين شناسي كمك زيادي به تشكيل نفت و گاز نموده است. حركات نمكي كه از دوره ترياس شروع شده، باعث تشكيل ساختمانهاي بالشي بزرگ گرديده است. در حين تشكيل طاقديسهاي بالشي تبديل مواد آلي رسوبات سنگ مادر به هيدروكربن انجام گرديده و مهاجرت اوليه و جانبي هيدروكربورهاي بوجود آمده به طاقديسهاي بالشي تشكيل شده در پلاتفرم فارس و عربستان شروع گرديده و باعث پر شدن تخلخل سنگ مخزن اين طاقديسها شده است.
   4- قبل ازحركات كوهزايي آلپن پسين و نفت و گاز تشكيل شده در قسمت عميق حوزه رسوبي (بخش مارني و شيلي) بعلت فشار زياد رسوبات روي آنها به طرف طاقديسهاي بالشي در قسمت هاي بالاتر و پلاتفرم كه در اثر حركات نمكي بوجود آمده اند مهاجرت اوليه نموده و خلل و فرج سنگ مخزن را پر كرده و باعث حفظ تخلخل اوليه سنگ مخزن گرديده است. در ناحيه اي كه ضخامت رسوبات كرتاسه كم بوده و بين 2000 تا 4000 پا متغير است و طاقديسهاي بالشي بزرگي در زير اين قسمت بوجود آمده است، در اثر مهاجرت اوليه گاز مشكله در پرمين و طبقات زير آن به طرف سنگ هاي آهكي و دولوميتي پرمين در نواحي كم ضخامت كرتاسه باعث پر شدن مخزن سازند والان در پرمين گرديده، بزرگترين ميدان هاي گازي را به وجود آورده است. چنانچه به نقشه هم ضخامت دوران سنوزوئيك دقت نماييم ديده ميشود كه ضخامت رسوبات سنوزوئيك به طرف سير ثابت عربستان كم ميشود و ضخامت بيش از ده هزارپاي رسوبات سنوزوئيك بر روي سنگ مادر ژوراسيك و كرتاسه در شمال فارس باعث خليج فارس باعث مهاجرت اوليه نفت و گازهاي تشكيل شده در ژوراسيك و كرتاسه به طرف طاقديسهاي بالشي بزرگ در پلاتفورم خليج فارس و عربستان گرديده است و بزرگترين ميدان هاي نفتي خشگي (ميدان گاوار) و فلات قاره (سافانيا) را در سنگ مخزن هاي آهكي و دولوميتي ژوراسيك و در بورگان و زبير و روميلا در سنگ ماسه اي كرتاسه را در روي زمين بوجود آورده است.
   5- بعد از حركات كوهزايي آلپن پسين و بوجود آمدن طاقديسهاي بزرگ و نسبتاً پرشيب را در دامنه رشته جبال زاگرس، نفت و گاز تشكيل شده در سنگ مادر پابده و گورپي در زير سنگ مخزن آهك آسماري در ناحيه فرورفتگي دزفول به طاديسهاي بزرگ دامنه جنوبي زاگرس مهاجرت نموده و ذخيره هاي را به وجود آورده است.

حال وضعيت زمين شناسي حوزه رسوبي بزرگ ناوديس فارس را با حوزه هاي رسوبي مشابه دنيا مقايسه كنيم ديده ميشود كه علت اينكه در حوزه هاي ديگر رسوبي چنين ذخاير عظيمي به وجود دنيامده است، شرايط استثنايي است كه در اين منطقه وجود داشته است .
   با توجه به جدول ذخيره ميدان هاي نفتي منطقه پلاتفورمي بزرگ ناوديس خليج فارس ديده ميشود كه فقط 12 درصد ذخيره نفتي اين منطقه در طاقديسهاي تشكيل شده پس از كوهزايي آلپن در دامنه كوههاي زاگرس شده است و بيش از 88 درصد ذخيره نفتي منطقه در نواحي پلاتفورمي و طاقديسهاي بالشي تشكيل شده در اثر حركات نمكي تجمع پيدا كرده است و بزرگترين ميدان هاي نفتي جهان در اين منطقه كشف شده است.
   درباره ذخاير گازي حوزه خليج فارس مانند ذخاير نفتي، حركات نمكي و قاره اي كه از ترياس شروع شده و باعث بوجود آمدن پلاتفورم قطر فارس گرديده و باعث تشكيل طاقديسهاي بالشي بسيار بزرگي در زير اين منطقه پلاتفورمي گرديده است و بيشترين گاز بوجود آمده در كل اين منطقه در سنگ مادر پلئوزوئيك بطرف طاقديسهاي بالشي مهاجرت اوليه و جانبي نموده و بزرگترين ميدان هاي گازي زمين را در اين ناحيه به وجود آورده مانند ميدان گازي عظيم چند صد تريليون پاي مكعبي قطر- پارس .
   اگر مقدار ذخاير گازي منطقه را بررسي نماييم ديده ميشود كه حدود 90 درصد ذخيره گازي اين منطقه در قسمت پلاتفورمي و بالا آمده در اثر حركات نمكي و قاره اي تشكيل شده است.
   نتيجه عواملي كه باعث تشكيل بزرگترين ذخاير نفتي و گازي جهان در منطقه خليج فارس و اطراف آن شده است بشرح زير است:
   الف) وجود رسوبات مداوم بيش از 8000 متر از دوران پالئوزوئيك تاپليوسن.
   ب) وجود سنگ مادر، سنگ مخزن و سنگ پوشش مناسب.
   ج) حركات قاره و نمكي قابل از حركات كوهزايي آلپن و بوجود آمدن طاقديس هاي بزرگ و كم شيب بالشي مهم ترين عامل تشكيل ذخاير نفتي و گازي اين منطقه ميباشد.
   د) مهاجرت اوليه نفت و گاز بطرف طاقديسهاي بالشي در اثر فشار رسوبات بر روي آنها و پر نمودن تمام خلل و فرج سنگ مخزن تقريباً قبل از عمل دياژنز و حفظ تخلخلل اوليه سنگ در اين مخازن منطقه پلاتفورمي.
   ه) همزمان بودن تشكيل هيدروكربن در قسمت هاي عميق منطقه با تشكيل طاقديسي هاي بزرگ بالشي براي تجمع هيدروكربورهاي بوجود آمده را تشكيل داده است.
   اگر به نقشه تكتونيك ناحيه به مقياس 1:2،500،000 زمين شناسي جنوب و مركز ايران (شركت ملي نفت ايران 1975) توجه كنيم مي بينيم كه بعلت حركات نمكي و قاره اي بعد از ترياس پلاتفورم فارس تشكيل شده است و منحني هاي تراز ساختماني بالاي ژوراسيك در قسمت خليج فارس رسم شده است بالا بودن پلاتفورم فارس- قطر را به خوبي نشان ميدهد و همين بالا آمدگي و سيع ناحيه قطر است كه بزرگترين ذخيره گازي روي زمين را در سنگ مخزن پرمين در خود جاي داده است.
   با توجه به مراقبت فوق الذكر اهميت نمك در ناحيه و حركات نمكي در بزرگ ناوديس خليج فارس براي تشكيل بزرگترين ميدان هاي نفتي و گازي دنيا روشن ميشود. و يكي از مهمترين عوامل تشكيل ميدانها عظيم نفت و گاز در منطقه خليج فارس ميباشد.